"Enter"a basıp içeriğe geçin

TÜSTAV Hakkında

Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı – TÜSTAV, Türkiye İşçi Partisi ile Türkiye Komünist Partisi’nin birleşmesiyle oluşan Türkiye Birleşik Komünist Partisi’nin I. Olağan Büyük Kongresi’nde alınan karar çerçevesinde, TBKP Genel Yönetim Kurulu’nun karar ve çalışmalarıyla 1992’de kuruldu. Nabi Yağcı, Ahmet Kardam ve Abdurrahman Atalay Vakıf kurucuları oldular.

Vakfın Nisan 1992- Aralık 1998 arası ilk dönem çalışmaları esas itibariyle;

• RGASPI’de [Rusya Sosyal-Siyasi Tarih Arşiv] bulunan Komintern arşivleri içinden Türkiye Komünist Partisi ve hareketiyle ilgili belgelere ulaşmak.

• Türkiye Komünist Partisi’nin Duisburg arşivi adı verilen arşiv malzemelerinin ve TKP yayın ve kütüphanesinin koruma altına alınmasını sağlamak,

• Türkiye Birleşik Komünist Partisi’yle ilgili olarak basında çıkmış yayınları derlemek olarak özetlenebilir.
Bu bağlamda Uluslararası Sosyal Tarih Enstitüsü (Hollanda) ile yapılan bir işbirliği anlaşması
çerçevesinde;

• RGASPI’de [Rusya Sosyal-Siyasi Tarih Arşiv] bulunan Komintern arşivleri içinden Türkiye komünist hareketiyle ilgili olan ve o anda ulaşılabilen 37 bin dolayındaki belgenin mikrofilmi çekildi, dökümü çıkartıldı. Bu mikrofilmlerin bir kopyası Türkiye’ye getirildi ve bu vesileyle 10-11 Mart 1995’te Tarihe Yeniden Bakış ve/veya Tarihin Kaynakları adlı bir uluslar arası sempozyum düzenlendi. Bu sempozyuma sunulan tebliğler 2000 yılında kitaplaştırıldı.

• Duisburg’daki arşiv belgeleri USTE’ye taşındı. 25 raf metrelik bu belgeler klasör esaslı olarak tasnif edildi, ana dökümü çıkartıldı.
Türkiye Birleşik Komünist Partisi’yle ilgili basın kupürleri 25 cilt halinde fotokopiyle çoğaltılarak
ciltlendi, araştırmacıların hizmetine sunuldu.

1998 Ocağı’nda Vakıf Yönetim Kurulu, “Bu Tarih Benim de Tarihimdir” diyen herkesi Vakı çalışmalarına kurucu unsur olarak katılmaya çağırdı. Bu Çağrı doğrultusunda yürütülen çalışmalar boyunca, dün bu tarihin öznesi olmuş değişik çevre ve kişiler, Vakıf çalışmalarına katıldılar ve 13.12.1998 tarihinde yapılan Genel Kurul’da yeni bir Mütevelli Heyeti ve Yönetim Kurulu göreve başladı, 2005 yılındaki yasal zorunluluk nedeniyle yapılan değişikliğe kadar yürürlükte kalan Vakıf Senedi kabul edildi.

Vakfımızın yeni çalışma döneminde (Aralık 1998 – 2011)

• Vakfımızdaki Komintern arşiv fonu, 1999 sonlarında dijital ortama aktarıldı ve dökümü yayınlanarak araştırmacıların kullanımına sunuldu. Bu arşiv fonunda Doğu Sekreterliği, Şahsi Dosyalar ve KUTV başlıkları altında tespit edilen eksiklerin bir bölümünün kopyaları RGASPI’den edinilerek, fon zenginleştirildi. Öte yandan bu arşivde yer alan belgelerden kimilerinin eski Türkçe’den yeni Türkçe’ye çevrim yazılarına (transkripsiyonlarına) veya yabancı dillerden Türkçe’ye çevirilerine başlandı. Üzerindeki çalışmalar tamamlanan kimi belgeler 2002 yılından itibarenTÜSTAV Yayınları ve 2007 yılından itibaren Sosyal Tarih Yayınları arasından kitaplaştırıldı.
• Duisburg arşiv fonu dökümü 2000 yılında yayınlandı ve fonda yer alan TKP’nin Sesi Radyosu’nun 1972-1977 arası yayın içeriklerinin ve tüm yayın programlarının fotokopileri çekilerek Türkiye’ye getirildi.
• Veysi Sarısözen, Gün Benderli-Togay, Ülkü Gürkan-Schneiderbağışlarıyla TÜSTAV/TKP Arşiv Fonuoluşturulmaya başlandı.
• TÜSTAV/TİP Arşivi Fonu yapılan bağışlarla oluşturuldu. Tasnif edilerek araştırmacıların kullanımına açılmış olan Behice Boran, Nihat Sargın, İnci İşbulur, Kemal Sülker, Nebil Varuy arşiv fonlarının yanı sıra, tasnif edilmekte olan Alev Ateş ve Uğur Cankoçak arşiv fonlarıyla birlikte Türkiye İşçi Partisi ile ilgili çalışmalarda çok önemli bir kaynak haline gelmiştir. TİP’in parlamento çalışmaları ise TÜSTAV Yayınları’ndan TİP Parlamentoda adıyla 5 cilt olarak yayınlanmış ve TİP’in parlamentoya girişinin 40. yılı sempozyumuyla tamamlanmıştır.
• Basında TBKP basın derlemesinin yayınlanmasının ardından TBKP’nin faaliyetleriyle ilgili arşiv belgeleri toplandı ve tasnif edilerek araştırmacıların kullanımına sunuldu. 2007’de Behice Boran’ın ölümünün ve Kutlu ile Sargın’ın dönüşlerinin 20. yıldönümünde TBKP Belgeleri’nin önemli bir bölümü dijitalleştirilerek internet ortamında kullanıma sunuldu ve düzenlenen sempozyumun çözümleri yayınlandı.
• TÜSTAV’ın kuruluş amacının ve bu amaca bağlı öncelikli görevinin; TKP, TİP ve TBKP’nin bütün yazılı, sözlü, görsel, işitsel malzeme ve arşiv belgeleri ile müze malzemelerini toplamak, korumak, kullanıma açmak ve yayınlamak olduğu esas alınarak, Vakıf çalışmaları bu süreçte Türkiye işçi ve sol hareketini kucaklamaya dönük bir içerik de kazandı. Bu yaklaşım, Mayıs 2006’da Mütevelli Heyeti’nin aldığı 1 Nolu Karar’da ifade edildi: “TKP, TİP ve TBKP tarihi, Türkiye işçi ve sol hareketinin tarihinden ayrılamaz. Bu çerçevede TÜSTAV, kuruluş amacını gerçekleştirmeye çalışırken olanaklarının elverdiği oranda işçi ve sol hareketinin malzeme ve belgelerini de toplayıp değerlendirmeye devam edecektir.”
• TÜSTAV ülkemiz komünist, işçi ve sol hareketi açısından büyük önem taşıyan siyasal dava dosyalarının toparlanmasına özel bir özen göstermektedir. İzmir’den, Ege yöresi ağırlıklı bir grup dava dosyası Av. Güney Dinç, Av. Metin Cengizve Av. Fehmi Çam, ardından eski İzmir Baro Başkanı Av. Kasım Sönmez tarafından TÜSTAV’a bağışlandı. (1971) 12 Mart ve (1980) 12 Eylül dönemi dava dosyalarının merkezi olarak bulunduğu Birlik AvukatlıkBürosu’nun dava dosyaları Av.Bahri Bayram Belen, Av. Ergin Cinmen tarafından ve ayrıca TKP Trakya dava dosyaları Av. Bülent Utku TKP Ankara dava dosyaları Av. Hasan Üreltarafından arşivimize bağışlandı. Av. Nebil Varuy arşiv fonu içinde TİP döneminin yanı sıra THKP-C, THKO, TKPML-TİKKO dava dosyaları da önemli bir yer tutmaktadır. Bu dosyaların tasnifi tamamlanarak araştırmacıların kullanımına açıldı.
• Birleşik Metal İş Sendikası’nın devraldığı Türkiye Maden-İş Sendikası’nın arşiv belgeleri,
bu arada MESS grevleriyle ilgili geniş kararların da içinde yer aldığı karar defterleri, Vakfımız tarafından tasnif edildi, bir kopyası çıkartıldı. 2000 yılından beri TÜSTAV gündeminde olan DİSK arşivi konusu Eylül 2005’te imzalanan bir protokolle sonuçlandı. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu DİSK’in ve bağlı sendikalarının arşiv varlığının kullanım hakları TÜSTAV’a bağışlandı. TÜSTAV DİSK ARŞİV FONU tasnif edilerek DİSK’in kuruluşunun 40. yılında 13 Şubat 2007’de araştırmacıların kullanımına açıldı. 1940’lı yıllardan başlayan Lastik-İş, Gıda-İş vb. bağlı sendikaların arşivlerinin kataloglama çalışmaları sürdürülmektedir.
• Ülkemiz siyasal tarihine Susurluk Olayı diye geçen kazanın ardından başlatılan “Sürekli Aydınlık için 1 Dakika Karanlık” eylemiyle ilgili yazılı ve görsel-işitsel basında yer alan belgelerin de içinde bulunduğu arşiv, Av. Mebuse Tekay tarafından Vakfımıza bağışlandı.
• TÜSTAV bu süreçte Türkiye komünist, işçi ve sol hareketiyle ilgili olarak yurtdışında bulunan arşivlerde de çalışmalar yürüttü. Bulgaristan devlet arşivlerinde Ekim 2000’de başlayan çalışmalar, Eylül 2002’de tamamlandı, 1000 sayfayı aşkın belgenin fotokopisi TÜSTAV arşivlerine intikal ettirildi. Aynı süreçte İ. Bilen’in evinde bulunan kimi şahsi eşyaları, 5. Kongre açılış konuşması ses kaydı, fotoğraf, afiş ve belgeler, damadı Miroslav Dırmov tarafından bağışlanarak, arşivlerimize intikal ettirildi.  Ayrıca TKP, TİP, ATTF(Avrupa Türk Toplumcular Federasyonu), TDF(Türkiyeli Demokratik İşçi Dernekleri Federasyonu), FTİB (Fransa Türkiyeli İşçiler Birliği), Fransa-Türkiye Dostluk Derneği, TBÖK (Türkiye Barış ve Özgürlük Komitesi), Sınırsız Genel Af Komitesi, FİDEF (Federal Almanya İşçi Dernekleri Federasyonu), GDF (Göçmen Dernekleri Federasyonu) faaliyetleriyle ilgili belge, süreli yayın, afiş ve filmler, Almanya’daki ASBP arşiv belgeleri,Kenan Öztürk, Enis Coşkun, Nejat Firuzkuhi, Veysi Sarısözen, Kemal Kıran, Hamdi Maskar, Ülkü Gürkan – Schneider, Ursula Schumm – Garling, Anjel Açıkgöz, Gün Benderli-Togay, Meliné ve Kristina Pehlivanian, Taci Karan, Bilal Şen, Svetlana Nuri-Şen, Hasan Güneri, Jordanka Erdinç, Mehmet Ayas, Ahmet Güven, Ahmet Tüzün, Tacettin Dağcı, Engin Erkiner ve Murat Alp, FKP-TKP ilişkileri ile ilgili belgeler Roger Trugnan (FKP Uluslar arası İlişkiler Sekreterlerinden) tarafından TÜSTAV’a bağışlandı.
• TÜSTAV yazılı arşiv malzemelerinin yanı sıra sesli ve görsel arşiv malzemelerini de toplamakta, tasnif ederek kullanıma açmaya çalışmaktadır. Halen dijital ortama aktarılmış ses arşivi dökümü TÜSTAV’ın web sayfasında kullanıma sunulmuştur.
• TÜSTAV Türkiye’de koleksiyonları zor bulunan onlarca süreli yayını da içeren geniş bir Süreli YayınlarKütüphanesini araştırmacıların hizmetine sunmuştur. Dijital ortama aktarılmış kimi süreli yayınlara TÜSTAV’ın web sayfası üzerinden erişilebilmektedir
• TÜSTAV, komünist, işçi ve sol harekete ilişkin tümü bağışlardan oluşan bir Araştırma Kütüphanesi kurmuştur. Sürekli zenginleşen çok dilli bu kütüphane de araştırmacıların kullanımına açılmıştır.
• TÜSTAV İktisadi İşletmesi, Vakfın “TKP, TİP ve TBKP’nin bütün yazılı, sözlü, görsel, işitsel malzeme ve arşiv belgeleri ile müze malzemelerini toplamak, korumak, kullanıma açmak ve yayınlamak” biçimindeki amacı doğrultusunda yayın faaliyeti başlatmış ve her ay bir kitap temposuyla bu faaliyet 9. yılını geride bırakmıştır.TÜSTAV Yayınları, Sosyal Tarih Yayınları, Sarı Defter markalarıyla, ülkemiz komünist, işçi ve sol hareketi tarihini ilgilendiren belge, anı ve araştırmaları tarihseverlere ulaştırarak ülkemizin aydınlık geleceğine katkıda bulunmayı öne koydu. Açıktır ki TÜSTAV bugüne dek çalışmalarında benimsemiş olduğu bu tarihin “olduğu gibi ” yansıtılması anlayışını, yayınlarında da sürdürmektedir. Bu güne kadar 100 e yakın kitap yayınlanmıştır.
• TÜSTAV, Behice Boran’ın doğumunun 100. yıldönümü kutlamaları çerçevesinde, Türkiye çapında bir dizi üniversite ve düşünce kuruluşuyla birlikte konferans, panel ve sempozyumlar düzenlemenin yanı sıra 3 cilt olarak BEHİCE BORAN Yazılar-Konuşmalar-Söyleşiler-Savunmalar kitabını yayınladı.

TÜSTAV tüm bu faaliyetlerini, birçoğu bu tarihin öznesi de olan üye ve dostlarının katkı ve katılımlarıyla gerçekleştirmiştir. Varlığını bu kollektif emek ve özveriyle sürdürmektedir.